B A S Z T A   N A R O Ż N A

    Znajduje się w północno-zachodnim narożniku XIV-wiecznych murów obronnych. Do czasów dzisiejszych w postaci oryginalnej zachowały się jedynie kamienne fundamenty, sięgające być może początków istnienia miasta. Reszta obiektu została odbudowana na wzór prawdopodobnie XVII - wiecznej, stojącej w tym miejscu baszty narożnikowej, przy czym brak źródeł nie pozwala jednoznacznie ocenić stopnia historyczności tej rekonstrukcji.

     Zlokalizowana w baszcie Narożnej wystawa stała obejmuje dzieje miasta od początków osadnictwa do roku 1939.

     Dzieje najstarsze miasta i regionu prezentuje część ekspozycji umieszczona na parterze. Obejmuje okres od 2500 lat przed naszą erą do XI-XII w. naszej ery.

    W gablotach umieszczono kamienne narzędzia, popielnice z okresu kultury łużyckiej i pomorskiej, naczynia i ozdoby z okresu rzymskiego i wczesnego średniowiecza.


Narzędzia kamienne

     Szczególnie ciekawym świadectwem dawnych czasów, są niewątpliwie popielnice z okresu kultury łużyckiej i pomorskiej, obrazujące sposób grzebania zmarłych w tamtym okresie. Ciała zmarłych palono na stosie, a ich prochy zsypywano do glinianych urn które umieszczano w tzw. grobach skrzynkowych. Początkowo, w grobie zbudowanym z płasko łupanych kamieni umieszczano zazwyczaj jedną popielnicę, jednak w grobach skrzynkowych z późniejszych faz rozwojowych kultury pomorskiej można już odnaleźć ich kilka lub kilkanaście. Niektóre z eksponowanych popielnic należą do typu tzw. urn twarzowych, których nazwa pochodzi od plastycznie modelowanego wyobrażenia twarzy umieszczonego na szyjce naczynia.


Rekonstrukcja grobu skrzynkowego

    
Popielnice twarzowe

     Na piętrze baszty umieszczono ekspozycję dotyczącą dziejów miasta od XIII wieku do 1939 roku. Z prezentowanych tu ciekawszych eksponatów pochodzących z okresu do 1772 roku, można wymienić szczególnie księgę chrztów z kościoła parafialnego w Starogardzie z lat 1651-1686, XVII - wieczną księgę Jerzego Raykowskiego (w języku polskim), zawierającą na 85 kartach bogate zapiski dotyczące współczesnych autorowi wydarzeń i dziejów kilku pomorskich rodzin, oraz fragmenty XVII wiecznych drewnianych rur wodociągowych.



Księga chrztów kościoła parafialnego w Starogardzie



Księga Jerzego Raykowskiego

     Kolejny okres w dziejach miasta to czas zaborów. Prezentowana w gablotach ekspozycja dokumentuje zarówno prowadzoną przez władze pruskie politykę germanizacyjną wobec zamieszkującej te tereny ludności polskiej, jak i szybki rozwój przemysłowy miasta, mający miejsce szczególnie w II połowie XIX wieku i pierwszych latach wieku XX.


Starogard w XIX wieku

     Osobna gablota została poświęcona dziejom Bractwa Kurkowego w Starogardzie. Jego początki należy najprawdopodobniej datować na połowę XIV wieku, kiedy to Starogard otrzymał prawa miejskie (1348). Pierwotny zwyczaj strzelania do kurka zmieniono w XVII wieku na strzelanie do tarczy, zmieniono również sposób nagradzania zwycięzców. Jednak nie zmienił się tytuł króla kurkowego nadawany najlepszemu strzelcowi.

     Na wystawie można obejrzeć pochodzące z II połowy XIX wieku sztucery firmy Haenel oraz szereg odznaczeń nadawanych dostojnikom i członkom Bractwa Kurkowego.


Broń i odznaczenia Bractwa Kurkowego

     Starogard lat 20-tych i 30-tych XX wieku, możemy poznać dzięki bogatemu zbiorowi fotografii, pocztówek, gazet i innych dokumentów z tego okresu prezentowanych na wystawie. Szczególnie bogate zbiory dotyczą stacjonującego w Starogardzie w dwudziestoleciu międzywojennym 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. Składają się na nie liczne fotografie, dokumenty archiwalne oraz takie zabytki materialne jak elementy uzbro-jenia, umundurowania i wyposażenia szwoleżerów.

 


Mundur żołnierza 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich

 

B A S Z T A   G D A Ń S K A

     XIV-wieczna baszta była częścią systemu obronnego miasta jako element wzmacniający prowadzącą do miasta Bramę Gdańską. Zbudowana z cegły, czterokondygnacyjna baszta była wielokrotnie przebudowywana. Między innymi w 1893 roku zwężono z jednej strony jej dolną część aby poszerzyć przebiegającą obok ulicę.

     W swej długiej historii Baszta Gdańska pełniła, oprócz funkcji budowli obronnej, rolę aresztu, kaplicy oraz mieszkania prywatnego. W okresie okupacji była więzieniem i miejscem, z którego wywożono aresztowanych Polaków na miejsce kaźni w Lasach Szpęgawskich.

 


Schody wewnątrz Baszty Gdańskiej

     W Baszcie Gdańskiej umieszczono wystawę stałą dotyczącą okupacji hitlerowskiej na ziemi starogardzkiej. W części ekspozycji umieszczonej na I piętrze baszty prezentowanesą fotografie i dokumenty związane z wybuchem wojny i kampanią wrześniową na Pomorzu, a także are - sztowaniami, wywózką oraz eksterminacją ludności polskiej i żydowskiej, mającymi miejsce głównie w pierwszym okresie okupacji.

     Piętro wyżej umieszczono część ekspozycji dokumentującą warunki życia ludności Starogardu pod okupacją, rozwój ruchu oporu na Pomorzu, udział Kociewiaków w walce z Niemcami na różnych frontach II wojny światowej oraz wkroczenie do Starogardu wojsk radzieckich w marcu 1945 r. Jednymi z ciekawszych eksponatów prezentowanych w tej części wystawy są kartki żywnościowe z okresu okupacji i mandat za używanie języka polskiego.

 


Dokumenty z okresu okupacji, wśród nich kartki na chleb


Mandat za używanie języka polskiego

 

E T N O G R A F I A    K O C I E W I A

    Zgromadzone w muzeum zbiory etnograficzne (ponad 800 pozycji), obejmują wyroby rzemiosła wiejskiego: tkactwo, garncarstwo, kowalstwo, ciesielstwo itp. Każda z tych dziedzin jest bogato reprezentowana przez liczne eksponaty, rzadko spotykane i charakterystyczne dla regionu Kociewia, którego Starogard jest stolicą. Do najstarszych należy skrzynia wianowa pochodząca z XVIII wieku. Godne uwagi są również zbiory sztuki ludowej, zarówno dawnej np. płaskorzeźba Matki Boskiej Piaseckiej oraz obraz Matki Boskiej Różańcowej z XIX wieku, jak i współczesnej prezentującej twórczość wielu artystów regionalnych, oraz kolekcja odzieży z przełomu XIX i XX wieku.


Obraz Matki Boskiej Różańcowej z XIX wieku.


Płaskorzeźba Matki Boskiej Piaseckiej (XIX w.)


Skrzynia wianowa pochodząca z XVIII wieku
 


Izba kociewska (przełom XIX i XX w.)